Verbi pronominali, czyli rzecz o dziwnych (?) czasownikach…

Verbi pronominali…brzmi dość znajomo, bo verbi to czasownik, pronome to zaimek. Tak więc są to czasowniki zaimkowe zwrotne. Charakteryzują się tym, że do podstawowej wersji czasownika dodane są składowe w postaci albo zaimka zwrotnego albo particelle ci lub ne bądź obu naraz. Taka forma czasownika zmienia niekiedy akcent swojego pierwotnego znaczenia, albo po prostu zmienia całkowicie jego znaczenie.

1486073953694

Verbi pronominali możemy podzielić na kilka grup pod względem końcówek. Oto przykłady:

  • czasowniki zakończone na –ci: andarci, arrivarci, cascarci, correrci, entrarci, esserci, metterci, perderci, rimetterci, ripensarci, scapparci, sentirci, starci, vederci, volerci, provarci;
  • czasowniki zakończone na –ne: andarne, farne;
  • czasowniki zakończone na –la: contarla, farla, finirla, paintarla, spuntarla;
  • czasowniki zakończone na –sela: cavarsela, cercarsela, contarsela, darsela, farsela, filarsela, godersela, intendersela, passarsela, prendersela, ridersela, sbrigarsela, spassarsela, svignasela, tirarsela;
  • czasowniki zakończone na –sene: andarsene, fregarsene, intendersene, restarsene, rimanersene, starsene, tornarsene, venirsene, infischiarsene;
  • czasowniki zakończone na –cela: avercela, farcela;
  • czasowniki zakończone na –cene: corrercene, volercene.

Zanim przejdziemy do (na pozór) skomplikowanej odmiany czasowników, spójrzmy co one mogą oznaczać, kiedy są w taki sposób złożone. I tak:

  • andarsene – słownikowo oznacza iść/pójść sobie skądś. Używamy go zazwyczaj w sytuacji, kiedy chcemy skądś wyjść już, teraz, natychmiast i najchętniej tam nie wracać.
    Piwo z kolegami już się nam nudzi?
    Amici, me ne vado = przyjaciele, idę (sobie) stąd (bo jestem już zmęczony, znudzony wami, albo po prostu jest grubo po północy, a rano pobudka do pracy).
    Jeśli pamiętamy podstawowe znaczenie czasownika andare (iść, chodzić) to szybko załapiemy znaczenie andarsene. W wielkim uproszczeniu może to wyglądać tak: andar (iść) / se (sobie) / ne (miejsce z którego wychodzimy, stąd może być często w domyśle).
  • aspettersela – używa się go w obliczu nieoczekiwanego zdarzenia, wyraża zdziwienie i żal.
    Questa non me l’aspettavo! = Tego się nie spodziewałem!
  • avercela – w zasadzie jest synonimem czasownika prendersela i oba oznaczają obrazić się na kogoś, być na kogoś złym, uwziąć się na kogoś.
    (avercela) Ce l’hai con me? = masz coś do mnie?, jesteś na mnie zły?
    (prendersela) Te la sei presa? = obraziłeś się na mnie?
    Zauważcie, że avercela wyraziliśmy w czasie teraźniejszym, prendesela w czasie przeszłym passato prossimo.
  • battersela – zwiać, uciec, zbiec.
    Noi ce la battiamo, qui le cose si fanno pericolose! = zwiewamy stąd, robi się tutaj niebezpiecznie!
  • bersela – łyknąć coś, uwierzyć w nieprawdziwe rzeczy, zaakceptować kłamstwo jako prawdę.
    È talmente scemo che se le beve tutte! = jest tak głupi, że uwierzy we wszystko!
    Warto zapamiętać, że bersela w passato prossimo odmienia się z czasownikiem posiłkowym essere, ponieważ jak rozbierzemy na czynniki pierwsze berSEla to zauważymy, że to se to nic innego jak zaimek zwrotny si, a czasowniki zwrotne w passato prossimo odmieniamy z essere, prawda? 😉
  • cavarsela – radzić sobie, dać sobie radę.
    Non mi piace la matematica, ma me la cavo con la fisica = nie lubię matematyki ale z fizyką (jakoś) sobie radzę.
    Me la cavo bene con l’italiano = dobrze sobie radzę z włoskim.
  • farcela – dać sobie radę w znaczeniu znosić coś, wytrzymywać.
    Non ce la faccio piu’ – już dłużej nie dam rady, już dłużej tego nie wytrzymam.
    Ce la fai? – Dasz radę?
    Jeśli do farcela chcemy dodać drugi czasownik, to rozdzielamy je przyimkiem a.
    Ce la fai a scendere? – Dasz radę zejść? (np. ze schodów)
    Ce la fai a spingere? – Dasz radę pchnąć? (np. drzwi)
    W momencie gdy ten drugi czasownik rozpoczyna się na samogłoskę a np. aprire, to musimy do przyimka a dodać spółgłoskę d.
    Ce la fai ad aprire? = Dasz radę otworzyć?
  • infischiarsene (di) – gwizdać na coś, absolutnie nie być czymś zainteresowany.
    Me ne infischio di dove vai, non mi interessi più! = nie interesuje mnie (gwiżdżę na to) dokąd pójdziesz, nie interesuje mnie to więcej!.
  • fregarsene (di) – mieć coś gdzieś. Mniej więcej podobne znaczenie do infischiarsene. Choć częściej pewnie słyszeliście jak Włosi mówią
    non me ne frega niente! Nic mnie to nie obchodzi!
    Uwaga! Czasownik fregare odmieniamy w 3 os. l.poj., ponieważ mówimy o tym co nas nie obchodzi, a nie o tym co my mamy w nosie.

Odmiana:
Verbi pronominali odmieniają się na pozór skomplikowanie. Ale wystarczy tylko uważniej się przyjrzeć koniugacji. Kiedy odmieniamy te twory czasownikowe w czasie teraźniejszym, robimy to tak jakkolwiek by nie było tych wszystkich przydatków w postaci zaimków i particelli. Do tego odmieniamy przez osoby zaimek zwrotny (si-se). Jedyną nieodmienną formą jest particella ci bądź ne.

ANDARSENE

Andarsene – czas teraźniejszy presente:
io me ne vado
tu te ne vai
lui/lei se ne va

noi ce ne andiamo
voi ve ne andate
loro ce ne vanno

Andarsene – czas przeszły imperfetto
io me ne andavo
tu te ne andavi
lui/lei se ne andava

noi ce ne andavamo
voi ve ne andavate
loro ce ne andavano

Andarsene – czas przeszły passato prossimo
io me ne sono andato/a
tu te ne sei andato/a
lui/lei se nè andato/a

noi ce ne siamo andati/e
voi ve ne siete andati/e
loro ce ne sono andati/e

UWAGA na formę w 3 os. l. poj. = lui/lei se nè andato/a, a nie lui/lei se ne è andato/a

FARCELA

farcela – czas teraźniejszy presente:
io ce la faccio
tu ce la fai
lui/lei ce la fa

noi ce la facciamo
voi ce la fate
loro ce la fanno

farcela – przeszły imperfetto:
io ce la facevo
tu ce la facevi
lui/lei ce la faceva

noi ce la facevamo
voi ce la facevate
loro ce la facevano

farcela – przeszły passato prossimo:
io ce lho fatta
tu ce lhai fatta
lui/lei ce lha fatta

noi ce labbiamo fatta
voi ce lavete fatta
loro ce lhanno fatta

Dlaczego w passato prossimo fare nie odmienia się jako fattO tylko fattA? Wynika to z tego, że czasownik fare odnosi się do zaimka la. Rozkładając to na czynniki pierwsze, forma ce lho fatta = ce + la + ho + fatta.

Kilka odmian verbi pronominali w czasie teraźniejszym przygotowałem dla Was na ciekawych, specjalnych tablicach, które możecie ściągnąć sobie na komputer, tablet czy co tam chcecie, ustawić jako tapetę i uczyć się patrząc mimowolnie na nie. Wystarczy, że klikniesz w obrazek poniżej, a otworzy się on w nowym oknie gotowy do zapisu.

Wiem jedno, poradzicie sobie z tymi czasownikami zaimkowymi!
Ve la cavate con questi verbi pronominali!

148607168745714860721293021486072471241148607295005914860733322351486073788853

Tablice znajdziecie także na Pinterest.

Przykłady użycia niektórych verbi pronominali pochodzą z internetu.

 

Zapisz

Zapisz

Reklamy

4 thoughts on “Verbi pronominali, czyli rzecz o dziwnych (?) czasownikach…

  1. Bardzo rzeczowy i przejrzysty post 🙂 Mam tylko jedną uwagę do czasownika „aspettarsela”. A w sumie nawet dwie, jedną gramatyczną, jedną semantyczną.:P

    1) Podałeś przykład „Questo non me l’aspettavo”. To zdanie jest poprawne gramatycznie i można spokojnie tak powiedzieć, ale tylko, jeśli uznamy, że rozwinięciem tego „l'” jest „lo”. Natomiast jeśli to zdanie ma wychodzić od formy „aspettarsela”, to również „questo” musi zostać uzgodnione. Czyli „Questa non me l’aspettavo”.

    2) Ten czasownik nie musi oznaczać „NIE spodziewać się czegoś”. Może być równie dobrze użyty w wersji twierdzącej. Tak, jak na przykład w powiedzeniu „chi la fa’, l’aspetti”, które oznacza mniej więcej tyle, co „Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie” ;))

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s